Eleştiride maksimum performans sergilemeniz için dilin imkanlarını iyi kullanmanız yeterdi. Aşağı­daki yaklaşımlardan uzak durduğunuz ve önerilere kulak verdiğiniz takdirde eleştirdiğinize kırmadan doğruyu gösterebilirsiniz.

Eleştiride maksimum bir performans sergilemek istiyorsanız aşağı­daki yaklaşımlardan uzak durmalısınız

• Çatışma çok kötü bir şeydir. Mümkün olduğunca kaçınmak zo­rundayız. Birbirimizden aynı şeyleri bekleyip aynı fikirde olmaya özen göstermeliyiz.

• Benim ihtiyaçlarım senin ihtiyaçlarından daha mantıklı. Sadece benim ihtiyaçlarım önemli senin isteklerin önemsiz ve aptalca.

• Ben haklıyım sen haksızsın. Ben iyiyim sen kötüsün.

• Yalnızca bir kişi haklıdır. İkimizden biri istediği şeyi elde edebi­lir öteki kaybetmeye mahkûmdur. Kazanan birileri varsa kaybeden bi­rileri de vardır. Kazananın ben olduğumdan emin olmalıyım.

Eleştiride dikkat etmemiz gerekenleri de hatırlatmak isterim:

• Kötü zamanlama haklı olduğumuzu düşündüğümüz zamanlarda bile bizi hüsrana uğratır.
• Eleştireceğimiz davranış olmalı kişiyi suçlamak ne yaparsak yapalım olumsuz tepkilerle karşılaşmamıza neden olur.

• Eleştiride gereksiz konulardan uzak durmaya özen göstermek gerekir.

• Bazı duygularımızı öfkeyle örtbas etmeye çalışmak savunma mekanizmasının harekete geçmesi için yeterli bir nedendir.

• İmkânsız isteklerden uzak durmak gerekir.

• Tehditler ve kafa tutmalar hiçbir işe yaramaz karşımızdaki kişi­yi öfkelendirir.

• Ortalığı kızıştırmaya çalışmak da öyledir Bir olumsuzluk yaşan­dığında ortalığı kızıştırmaya çalışan insanlarla da karşılaşabiliriz. On­lara karşı da dikkatli olmak gerekir.
Çatışmanın kaçınılmaz olduğu durumlarda her iki tarafın da ge­reksinimlerinin önemli olduğu unutulmamalı ve her iki tarafın da ka­zanabileceği vurgulanmalı. Çatışma savaşa döndüğünde savaş o kadar kötü bir şeydir ki savaşı kazanan da kaybeden de yoktur.

Eleştiride yapıcı olmak istiyorsak:

• Uygun bir zaman belirleyelim.

• Sorunu hem kendi zihninizde hem de muhatabınızın zihninde iyice belirecek şekilde izah edelim.

• Eleştiri sırasında konuyu dallandırıp budaklandırmaya gerek yok bir konu üzerinde duralım.

• Bütün duygularınızı muhatabınızın anlayacağı bir şekilde ifade edelim.

• Değişiklik önermek muhatabınızın yumuşamasına ve durumu ferklı yönlerden değerlendirmesine yardımcı olacaktır.

• Ortaya koyduğunuz önerilerin sonuçlarını muhatabınızın çot net bir şekilde görmesini sağlayalım.

• Eleştiri sonrası bir sonuca varalım illa da söylediklerinizi kabul ettirmek anlamında değil tabii ki. Karşı öneride bulunabiliriz ertele­yebiliriz.

M. Abdullah Yılmaz’ın Dil Zekası kitabından bir bölüm